'Quán trọ không còn chỗ', hay là không hề có quán trọ?
Giáng Sinh năm nay sắp đến và câu chuyện Giáng Sinh quen thuộc lại được diễn tả qua lời kể hay kịch và múa. Và thường thì chắc chắn sẽ không thiếu các chi tiết sau:
- Giô-sép và Ma-ri đang mang thai vừa đến Bết-lê-hem, lập tức vội vã tìm chỗ vì hài nhi Jesus sắp chào đời.
- "Quán trọ không còn chỗ" là câu trả lời của tất cả chủ quán trọ, có khi thì bày tỏ sự cảm thông nhưng cũng có khi thì lạnh lùng chẳng quan tâm.
- Nhưng cuối cùng, có kịch thì chỉ là một nơi bỏ không, có lúc thì do một chủ quán trọ tốt bụng tuy không còn phòng nhưng cho họ dùng chuồng gia súc để sinh con.
Tuy vậy nếu đọc Lu-ca chương 2, nhất là câu 6-7 là hai câu duy nhất mô tả cảnh trên, cả ba điều trên đều không hề được ghi lại trong Kinh Thánh. Vậy những chi tiết đó có đúng với thực tế không?
Ma-ri có phải sinh hài nhi Jesus gấp?
Lu-ca 2:6 (NVB) chép:
Thực tế rất khó xảy ra là Ma-ri sắp phải sinh Chúa Jesus ngay lập tức bởi vì các lý do:
- Kiểm tra dân số ở Đế quốc La Mã không phải làm bất ngờ. Thường họ được thông báo trước rất lâu và dân chúng có nhiều thời gian để chuẩn bị và đi lại nếu cần .
- Hành trình đi từ Na-xa-rét đến Bết-lê-hem khoảng 110km, đi đường bộ khoảng 4 ngày. Giô-sép rất ít khả năng chọn thời điểm di chuyển khi vợ mang thai gần ngày sinh đến vậy.
Có quán trọ không?
"Quán trọ" trong Lu-ca 2:7
Các bản dịch tiếng Việt dịch như thế này:
Từ καταλύματι chỉ xuất hiện trong Tân Ước ba lần: ở đây một lần, hai lần khác ở
Lu-ca 22:11
và
Mác 14:14 ,
cả hai lần sau đều dịch từ này là "Phòng [dành cho] khách" khi Chúa dặn các môn đồ chuẩn bị nơi làm Lễ Tiệc Thánh.
BIẾT THÊM
Bản dịch tiếng Anh NIV thường được cho là ít sát bản gốc hơn do phương pháp dịch theo ý nhưng từ bản 2011 họ dịch từ καταλύματι trong Lu-ca 2:7 là "guest room" (phòng khách). Bản dịch năm 1984 của họ vẫn dịch là "inn" (quán trọ). Các bản dịch tiếng Anh thông dụng khác như ESV và NASB vẫn giữ nguyên "inn".
Đúng là καταλύματι có thể dịch là "quán trọ" vì từ này rất rộng, chỉ chung chỗ ở hoặc nơi trú ngụ . Tuy nhiên, tác giả Lu-ca dùng một từ khác khi chỉ về quán trọ (thương mại) là πανδοχεῖον, như trong Lu-ca 10:34 (Ngụ ngôn Người Sa-ma-ri nhân lành).
Vì vậy, rất ít có khả năng tác giả Lu-ca đang chỉ về "quán trọ" trong Lu-ca 2:7.
'Ô Bết-lê-hem Ấp Nhỏ'
Thị trấn (hay như lời bài thánh ca trên, ấp) Bêt-lê-hem chỉ là một làng nhỏ. Nhà khảo cổ học danh tiếng W. F. Albright ước tính dân số nơi đó chỉ khoảng 300 người. Vì vậy, vụ Tàn sát trẻ em của vua Hê-rốt (Ma-thi-ơ 2:16) giết khoảng trên dưới 10 trẻ em, điều này giải thích lý do không có sử gia đương thời nào ghi chép lại sự việc này.
Vì vậy, rất ít có khả năng Bết-lê-hem có quán trọ tiếp đón khách.
Và nếu không có quán trọ thì làm sao có chủ quán trọ đuổi Giô-sép và Ma-ri đi được.
Phân tích khả năng lịch sử
Chúng ta nhớ rằng Giô-sép và Ma-ri đến quê quán của Giô-sép vì cuộc kiểm tra dân số (Lu-ca 2:3-4). Điều này cho thấy Giô-sép có nhà hoặc bà con ở Bêt-lê-hem để ở nhờ.
IMPORTANT
Phong tục hiếu khách của người Do Thái bắt buộc bà con phải đón tiếp khách đến nhà mình. Nếu bà con của Giô-sép từ chối tiếp đón Ma-ri đang mang thai sẽ khiến họ mang tiếng xấu trong cả cộng đồng.
BIẾT THÊM
Phong tục này vẫn được duy trì cho đến thời sau Chúa và các sứ đồ. Các tín hữu được khuyến khích tiếp đón anh em trong Chúa đi đường, đặc biệt là các nhà truyền giáo. Tuy nhiên, phong tục này bị lạm dụng đến nỗi trong một trong những tài liệu Cơ đốc sớm nhất còn tồn tại - Didache (khoảng năm 100 Sau Chúa) xem chương 11 - đã cảnh báo và hướng dẫn các tín hữu về vấn đề này.
Dựa trên các phân tích ngữ cảnh và lịch sử, sự việc có thể xảy ra như thế này:
- Lu-ca 2:1-5: Giô-sép và Ma-ri về quê Bết-lê-hem để tuân lệnh kiểm tra dân số, có thể khá lâu trước ngày dự sinh của Ma-ri (không phải gấp rút). Họ đến ở nhờ nhà bà con của Giô-sép.
- Lu-ca 2:6: Họ ở đó cho đến khi Ma-ri sinh Chúa Jesus.
- Lu-ca 2:7: Vì có nhiều bà con cũng về quê vì kiểm tra dân số, phòng khách (
καταλύματι) trong nhà chật chội không có chỗ cho Ma-ri sinh con, nên họ đi xuống chuồng gia súc để sinh con. Chuồng gia súc là nơi thường có ở tầng "trệt" của nhà dân ở Ga-li-lê thời đó.
NOTE
Chi tiết "Chuồng chiên" hay "máng cỏ" sẽ được phân tích trong một bài viết khác.
- Lu-ca 2:8-20: Mấy người chăn chiên ngoài đồng được một thiên sứ báo tin và đến thăm hài nhi Jesus.
BIẾT THÊM
Vì hay 'bị' đố Kinh Thánh nên tôi nhấn mạnh là chỉ có một thiên sứ báo tin, rồi sau đó mới có "một đạo thiên binh" xuất hiện tôn vinh Chúa. Cả Kinh Thánh cũng không có chỗ nào đề cập là thiên sứ hát, nhưng 'tôn vinh' có thể bao gồm hát.
Ngoài ra ở đây không có nhà thông thái (Magi) nào cả vì họ đến sau đó rất lâu, được mô tả trong Ma-thi-ơ chương 2. Tôi cũng muốn phân tích về danh tính của họ trong một bài viết khác.
-
Lu-ca 2:22: Có thể là vào ngày thứ 41 sau khi sinh Chúa Jesus (theo Luật trong Lê-vi Ký 12), họ đi từ Bết-lê-hem đến Giê-ru-sa-lem. Chuyến đi này chỉ khoảng 8km, đi bộ trong nửa ngày là đến.
-
Lu-ca 2:39: Ở đây có thể có hai cách hiểu, theo tôi thì cái nào cũng có thể đúng và không mâu thuẫn với các Kinh Thánh khác:
- Họ trở về Na-xa-rét rồi sau đó trở lại Bêt-lê-hem khi nhà thông thái đến. Tôi nghiêng về cách này hơn vì phù hợp với cách đọc thông thường của câu này.
- Tác giả Lu-ca bỏ qua thời gian gia đình Chúa ở Ai Cập và mô tả ngay đến thời gian khi họ trở về Na-xa-rét từ Ai Cập.
Vậy "quán trọ" từ đâu ra?
WARNING
Đoạn này tôi nhờ AI hỗ trợ tìm nguồn ghi chép sớm nhất nhắc đến "quán trọ" và "chủ quán trọ" nên có thể không hoàn toàn chính xác. Cá nhân tôi xem rằng AI là một search-engine tốt hơn và cũng giống như Google hay Bing, tôi phải kiểm chứng nguồn nó cung cấp. Nếu bạn phát hiện có nguồn nào sớm hơn, xin cho tôi biết.
Chi tiết "quán trọ" hoặc "chủ quán trọ" không được tìm thấy trong bất cứ ghi chép nào trước thế kỷ 14. Các kịch thời trung cổ (Medieval plays/fairs) dựng lên chi tiết này: York Mystery Plays (khoảng năm 1370-1400) và The N-Town Plays (khoảng năm 1460). Chi tiết này được phổ biến rộng rãi khắp châu Âu qua các vở kịch (kịch thời đó giống như là mạng xã hội ngày nay). Rồi tranh vẽ cũng theo đó xuất hiện và đỉnh cao là vào thời Victoria (1800-1900s), các nhà thờ dựng cảnh Giáng Sinh đều có quán trọ và chủ quán trọ. Trước thời chúng ta thì có các thánh ca như "Ô Bết-lê-hem Ấp Nhỏ" (O Little Town of Bethlehem) và "Bài ca Máng cỏ" (Away in a Manger) cũng góp phần củng cố chi tiết này.
Kết luận
Mặc dù Chúa Jesus có lẽ không bị từ chối bởi chủ quán trọ mà còn được đón tiếp trong vòng tay của gia đình ở Bết-lê-hem, chi tiết này chẳng làm cho Ngài kém phần khiêm nhường. Vị Vua trên muôn vua sinh ra trong cảnh thấp hèn để chúng ta được nâng lên làm con của Đấng Tối Cao.
Giáng Sinh này, chúng ta vẫn có thể vui mừng kỷ niệm sự Giáng Sinh khiêm nhường của Chúa Jesus (dù không nên có chi tiết 'quán trọ' quen thuộc): Ngài đã đến ở giữa chúng ta [Giăng 1:14], trong một thế giới đầy tối tăm và tội lỗi, vì Đức Chúa Trời yêu thương thế gian, để ai tin vào Ngài sẽ không bị hư mất mà được sự sống đời đời.
Đính chính
Trước khi viết bài này, tôi từng dùng các luận điểm dưới đây nhưng sau khi nghiên cứu kỹ hơn để viết bài này, tôi thấy chúng có lẽ sai trật nên xin đính chính lại:
- Người Do Thái không ở trong quán trọ vì Luật giữ sự thanh sạch (đặc biệt trong ăn uống): Ngụ ngôn Người Sa-ma-ri nhân lành và các ghi chép của các Thầy dạy luật (Rabbi) cho thấy người Do Thái vẫn có thể ở trong quán trọ kể cả quán trọ do người ngoại làm chủ (miễn là họ kỹ lượng trong việc ăn uống).
- Ma-ri sinh Chúa ở chuồng gia súc vì sự ô uế: các ghi chép cho biết phụ nữ Do Thái vẫn sinh con ở trong nhà bình thường và không cần phải cách ly trong khi sinh con.